Er bestaan verschillende methodes van contraceptie. Om deze beter te kunnen evalueren, zullen we eens kijken naar de biologische processen die plaatsvinden tijdens de maandelijkse cyclus.
In principe is een vrouw in staat om van haar eerste tot haar laatste menstruatie te reproduceren. Dit kan meer dan 40 jaar duren. Hoe dan ook, de reële tijd tijdens de maandelijkse cyclus waarin de vrouw vruchtbaar is, is hoe dan ook relatief kort.
De cyclus begint met de menstruatie en eindigt op de dag die voorafgaat op de volgende menstruatie. Voor de meeste vrouwen telt de cyclus 28 dagen. Kortere of langere cyclussen kunnen echter eveneens voorkomen.

De eerste fase van de cyclus

Tijdens de eerste fase van de cyclus groeit er een eicel in de eierstok. Dit proces is gecontroleerd door het overheersend hFSH hormoon (follikel stimulerend hormoon). De beschermende laag rond het eitje en de eicel zelf vormt het zogenoemde follikel. Het is hier dat de hormonen geproduceerd worden (oestrogenen) die het volgende proces teweegbrengen: het baarmoederslijmvlies begint te ontwikkelen.
Tegelijkertijd begint het slijm in de baarmoederhals meer vloeibaar te worden. Dit proces duurt ongeveer 14 dagen en varieert naargelang van de lengte van iedere individuele cyclus.
Tijdens deze tijd stijgt het oestrogeen gehalte en activeert een tweede hormoon. Het hLH (luteiniserend hormoon) veroorzaakt de ovulatie.
Tijdens de ovulatie scheurt de follikel en de eicel dringt de eileiders binnen. De eicel reist nu enkele dagen in de richting van de baarmoeder.
Als het tijdens zijn weg sperma ontmoet, en het sperma is vruchtbaar, zal het de baarmoeder bereiken. Indien dit niet plaatsvindt binnen de 12 tot 24 uren, zal de onvruchtbare eicel afsterven.
Daar sperma enkel vruchtbaar is over een periode van 2-3 dagen (occasioneel tot 5 dagen), is bevruchting enkel en alleen maar mogelijk tijdens 5 à 6 dagen rond het midden van de cyclus.
Het is dus enkel gedurende deze periode dat het sperma kan binnendringen in het slijmvlies dat de baarmoederhals afsluit.

De tweede fase van de cyclus

Ovulatie start de tweede fase van de cyclus. Niet rekening houdend of de eicel bevrucht is of niet, verzekert het hLH restant dat de follikel een verder hormoon vormt bij de oestrogenen:
Progesteron. Dit is gekend als het “corpus luteum” of “Gele lichaam” hormoon. Waarom? Omdat de follikel een gele kleur aanneemt tijdens deze fase. Progesteron veroorzaakt het verdikken van het baarmoederslijmvlies zodat de bevruchte eicel kan ingeplant worden. De temperatuur van het lichaam verhoogt daarbij onmiddellijk na de ovulatie met enkele tiende van een graad. Het verhogen van temperatuur is een indicatie dat de ovulatie plaatsgevonden heeft. Progesteron is dus enkel en alleen maar geproduceerd in deze situatie.
Indien de bevruchting niet heeft plaatsgevonden, zal het follikel (geel lichaam) de toename van progesteron stoppen. Dit betekent dat er geen zwangerschap is. Al die lichamelijke voorbereidingen voor de zwangerschap zijn nutteloos geweest.
Het lichaam begint dan het verdikte baarmoederslijmvlies af te breken en de temperatuur zakt terug naar normaal. De volgende menstruatie is dan op weg. Het vertragen van de hormonenproductie stimuleert het superieure coördinatie centrum om hFSH te produceren en een nieuwe cyclus begint.
Tot slot mag het gezegd worden dat een vrouw enkel vruchtbaar is tijdens enkele dagen gedurende een maand. Deze wetenschap is belangrijk inzake de planning van kinderen en het vermijden van zwangerschap.